Οι τέσσερις λογικές αποδείξεις του Λάιμπνιτς για την ύπαρξη του Θεού

Η αυτονόμηση των δυνατοτήτων της νόησης στα πλαίσια μιας «φυσικής θεολογίας» συμπληρώνεται ενδεικτικά με τον Λάιμπνιτς (Leibniz). Το έργο του Περί Θεοδικίας (Essais de theodicee sur la bonte de Dieu, la liberte de l’ homme et l’ origine du mal – 1710) καθιερώνει τον Λάιμπνιτς ως τον συνεπέστερο συνεχιστή της εμμονής των σχολαστικών στη ταύτιση φυσικής και μεταφυσικής: Η γνώση τόσο τής μεταφυσικής όσο και τής φυσικής πρέπει να υπακούει στις απαιτήσεις της αυστηρής επιστήμης, δηλαδή της αποδεικτικότητας που εξασφαλίζει η νοησιαρχική demonstratio (= απόδειξη)...

Ο ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ

 

Ο Ιουδαίος αυτός φιλόσοφος γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια, το μεγαλύτερο κέντρο του ιουδαϊσμού της διασποράς, 20 – 30 χρόνια πριν από την αρχή της χρονολογίας μας και πέθανε στα 40 – 50 του Α΄ αιώνα.

Δίχως άλλο, ήταν γυιός κανενός πλούσιου Εβραίου, γιατί βρήκε τα μέσα να μορφωθεί καλά. Διάβασε, όχι μόνο την εβραϊκή φιλολογία (Πεντάτευχο κ.λ.π.), μα και όλους τους Έλληνες φιλοσόφους...

Ο Πρωταγόρας ήταν ο εισηγητής της κοινωνικής φιλοσοφίας στον ελληνικό χώρο

Ο Πρωταγόρας δεν βλέπει τον άνθρωπο σαν απομονωμένο άτομο αλλά σαν μέλος της οργανωμένης κοινωνίας. Αναπτύσσει έτσι ο Πρωταγόρας την πρώτη κοινωνική φιλοσοφία στον ελληνικό χώρο. Κατά τον Πρωταγόρα ο άνθρωπος ήταν βιολογικά ασθενέστερο ζώο, ανεξόπλιστο και εκτεθειμένο σε ποικίλους κινδύνους. Την κατάσταση βελτίωσε η ανακάλυψη της φωτιάς και η ανάπτυξη των τεχνών. Αυτό όμως δεν ήταν αρκετό...

Η απήχηση της φιλοσοφικής σκέψης στις μάζες της αρχαίας Ελλάδας

Με την καλλιέργεια της σκέψης και της φιλοσοφίας ασχολείται πάντοτε ένας περιορισμένος αριθμός ανθρώπων. Αυτοί ερευνούν προβλήματα και εκλεπτύνουν τη σκέψη. Η καλλιέργεια της σκέψης μπαίνει μέσα στον καταμερισμό της εργασίας, ασχολούνται με αυτήν ορισμένοι «ειδικοί». Γύρω απ’ αυτούς συγκεντρώνονται «μαθητές», οπαδοί, θαυμαστές κ.λ.π...

Η δημοκρίτεια εικονολογία: «αγάλματα φωνήεντα»

Στην ελληνική ιστορική της απαρχή η φιλοσοφική αναζήτηση εμφανίζεται βεβαιωμένη για τη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στη νοητική (λογική) δυνατότητα του ανθρώπου και στην αίσθηση της όρασης. Η όραση «εγγράφει» στον νου την «εικόνα» (μορφή) των ορωμένων πραγμάτων. Και ο νους έχει την κριτική και φανταστική δυνατότητα να αφαιρεί τα ατομικά και περιστατικά γνωρίσματα αυτών των αλλεπάλληλων «εγγραφών» και να ανάγεται στην κοινή ενική εικόνα – νόημα των ομοειδών αντικειμένων...

Η κριτική του Έλληνα φιλοσόφου Πορφύριου (233 – 305 μ.Χ.) εναντίον του Ιησού και των Χριστιανών

Ξεκινώντας με μια εισαγωγή όπου αποκηρύσσονται οι φιλοδοξίες των χριστιανών («θέλουν πλούτη και δόξα … είναι αποστάτες που επιδιώκουν να πάρουν την εξουσία» – Αποκριτ. ΙΙ 7 κ.ε.), ο Πορφύριος συνεχίζει θέλοντας να αποδείξει την ευτέλειά τους. Αποδέχτηκαν αλλά παρεξήγησαν τους «μύθους» και τους χρησμούς των Εβραίων και εν συνεχεία έκαναν στροφή και τους τροποποίησαν έτσι ώστε να τους κάνουν ακόμη πιο χυδαίους (Harnack, απ. Ι, 52, 73)...

Ο ΑΔΙΑΦΟΡΟΣ ΘΕΟΣ

«Όταν έχεις παραπάνω από μία θεωρίες που εξηγούν ικανοποιητικά τα δεδομένα, θα διαλέξεις την απλούστερη», είπε ο Ραλφ. «Αυτή που σ’ εξαναγκάζει σε λιγότερο αυθαίρετες παραδοχές. Μια θεωρία που δέχεται την ύπαρξη του Θεού είναι πολύ απλή κι εξηγεί ικανοποιητικά τα πράγματα».

Όλες του οι σκέψεις καταλήγουν σε μονόδρομο.

Ο ΗΔΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΟΥ: ΕΝΑΣ ΑΚΟΜΑ ΜΥΘΟΣ

Ο Έλληνας φιλόσοφος Επίκουρος που κατηγορήθηκε για φιλο – ηδονισμό από τους αντιπάλους του

Ο Επίκουρος ξεκινά από τη διαπίστωση ότι ο άνθρωπος, όπως και όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί, κινείται ανάμεσα σε δύο βασικές συναισθηματικές καταστάσεις (πάθη), τον πόνο και την ευχαρίστηση, την «αλγηδόνα» και την «ηδονήν». Κάθε ζωντανός οργανισμός εντελώς αυθόρμητα αποφεύγει τον πόνο και αποζητά τα ευχάριστα συναισθήματα [1]...

Ο ΑΓΝΩΣΤΙΚΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΣΩΚΡΑΤΗ

Συχνά ο Σωκράτης ομολογούσε την άγνοιά του. Την ομολογία αυτή θεωρούσε σαν τη μόνη σοφία που θα μπορούσε να έχει. Ωστόσο δημιουργείται ένα πρόβλημα. Αν πραγματικά πίστευε ο Σωκράτης ότι δεν μπορεί να γνωρίζει τίποτα, τότε γιατί έψαχνε για την αλήθεια, γιατί ήθελε να εξετάζει τα ηθικά ζητήματα και να μιλά για την αρετή που την θεωρούσε υπόθεση γνώσης; Αν ο άνθρωπος δεν μπορεί να γνωρίζει τίποτα, τότε ούτε την αρετή μπορεί να αποκτήσει, αφού κι αυτή είναι θέμα γνώσης...

ΠΩΣ ΕΒΛΕΠΑΝ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΙΚΟΙ

Ο άνθρωπος έγινε αντικείμενο της φιλοσοφικής σκέψης από τους Σοφιστές και τον Σωκράτη για πρώτη φορά. Με το πρόβλημα του ανθρώπου ασχολήθηκαν επίσης οι τραγικοί αλλά και οι μεγάλοι φιλόσοφοι (Πλάτωνας, Αριστοτέλης, Επίκουρος κ.λπ.)...

Η ΙΔΑΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ

Στα δύο πρώτα βιβλία των Πολιτικών, ο Αριστοτέλης εκθέτει το πρόγραμμα που αφορά στην ιδανική πολιτεία όπως τη φαντάζεται ο ίδιος. Η επιλογή της γεωγραφικής θέσης, η έκταση των εδαφών και ο αριθμός του πληθυσμού είναι τα πρώτα ερωτήματα που αντιμετωπίζει. Όσον αφορά τους πολίτες, ο φιλόσοφος πιστεύει ότι ο αριθμός τους πρέπει να είναι περιορισμένος, αλλά χωρίς υπερβολές: «Αν μια πόλη αποτελείται από υπερβολικά λίγους ανθρώπους, δεν μπορεί να είναι αυτάρκης … Αντίθετα, αν αποτελείται από υπερβολικά πολλούς, είναι αυτάρκης ως προς τα αναγκαία, αλλά βρίσκεται σε κατάσταση έθνους και όχι πολιτείας: γιατί στην περίπτωση αυτή δεν είναι εύκολο να υπάρξουν πολιτικοί θεσμοί» (VII, 1326 b 1 – 5)...

Ο «ΞΥΝΟΣ» ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΥ

Ο Ηράκλειτος μιλά για κάποιον «λόγον» που είναι κοινός. Κοινός δεν σημαίνει βέβαια έμφυτος σ’ όλους τους ανθρώπους, αλλά διάχυτος σ’ όλο τον κόσμο και γι’ αυτό αναγνωρίσιμος. Ωστόσο, αν και ο λόγος είναι κοινός και θα ’πρεπε να αντανακλά στη σκέψη όλων, οι πολλοί ζουν σαν να είχε ο καθένας τη δική του λογική (Του λόγου δ’ εόντος ξυνού ζώουσιν οι πολλοί ως ιδίαν έχοντες φρόνησιν)...

ΤΟ ΙΔΑΝΙΚΟ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΡΝΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ: ΕΥΗΜΕΡΙΑ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

Ζούμε σ’ έναν πολιτισμό που κυριαρχείται από δύο μεγάλες δυνάμεις: την τεχνική και την πολιτική. Κάθε μέλος τής μοντέρνας κοινωνίας έχει δύο κύρια ιδανικά: τη βιοτική ευημερία και την ατομική ελευθερία. Μια κοινωνία ονομάζεται «πολιτισμένη», «ανεπτυγμένη», «εξευρωπαϊσμένη» και εκσυγχρονισμένη μόνο αν έχει (και μάλιστα στο βαθμό που έχει) πραγματώσει αυτό το δίδυμο ίνδαλμα τού μοντέρνου ανθρώπου: ευημερία και ελευθερία...

Η ΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΟΠΛΑΣΤΩΝ, ΩΣ ΑΠΩΛΕΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ

Με όργανο λοιπόν το ανθρώπινο πρόσωπο, το κακό δεν μπορεί να έχει αντικειμενικές διαστάσεις. Είναι η διαπίστωση στην οποία καταλήγει και ο κ. Τερζάκης, από άλλο δρόμο βέβαια. «Η δυσκολία απέναντι στο πρόβλημα του κακού, λέει, έγκειται στο ότι, για να κρίνεις το κακό ως κακό, θα μπεις στη σκοπιά του ανθρώπου. Έξω από τον άνθρωπο, έξω από τη σχετικότητα, κακό δεν νοείται». Αυτή η άμεση αναφορά του κακού στο ανθρώπινο πρόσωπο είναι ο ορισμός του.

Κακό είναι ό,τι βλάφτει το ανθρώπινο πρόσωπο, ό,τι επιβουλεύεται την ουσία της καθολικής αυτής υπόστασης, ό,τι δηλαδή αναιρεί τη μοναδικότητα και «ανομοιότητα» του προσώπου, τη δυνατότητα αυτοπροσδιορισμού του, με άλλα λόγια: την ελευθερία του απέναντι στην ομοιόμορφη «φύση». Κακό, επομένως, είναι κάθε μορφή υποταγής στο γενικό, στο είδος – το πρόβλημα του κακού είναι το ίδιο το πρόβλημα της ελευθερίας...

Ο ΑΓΙΟΣ ΚΑΙ Ο ΠΟΙΗΤΗΣ

Το μέγα πρόβλημα του συνειδητού ανθρώπου είναι να κατανικήσει την φθορά του, δηλαδή να καθυποτάξει τον χρόνο και να πατήσει τον θάνατό του. Να γίνει αθάνατος. Πρόκειται για επιθυμία υπέρβασης τής μοίρας του, αφού αθάνατος στον κόσμο αυτό – άφθαρτος και αθάνατος, όπως ήρθε κι όπως είναι, δεν επιτρέπει ο αδέκαστος νόμος τής ζωής να μείνει. Σε κάποια στιγμή τής ζωής του, ριγμένος έξω από την υπομονή του μυστηρίου τής ύπαρξης, πράττει τον θάνατό του ο άνθρωπος, καθώς ο άνεμος τής απελπισίας τον σέρνει προς το σπαραχτικό σύνορο όπου ο χρόνος εκπνέει...

ΠΟΥ ΕΣΤΙΝ ΑΒΕΛ Ο ΑΔΕΛΦΟΣ ΣΟΥ;

Η Παλαιά Διαθήκη συνοψίζει εμπειρίες συγκλονιστικές του ανθρώπου, οι οποίες κατοπτρίζουν τον βίο των πολιτισμών της Μέσης Ανατολής, και οι οποίες επύκνωσαν και εβάθυναν και άστραψαν σε πνευματικό φως μέσα στην περιπαθή ψυχή του Ισραήλ. Σ’ αυτό λοιπόν το βιβλίο των βιβλίων τα πρώτα του δύο κεφάλαια αναφέρονται στο έργο του Θεού: είναι η δημιουργία του κόσμου και η δημιουργία του ανθρώπου. Και τα δύο επόμενα κεφάλαια αναφέρονται στο έργο του ανθρώπου: Είναι η άρνηση τής θειότητας (προπατορικό αμάρτημα) και η άρνηση της αδελφοσύνης (φόνος του Άβελ).

Ιδού γιατί το βιβλίο διέσχισε τις χιλιετίες. Διότι συνέλαβε τις θεμελιακές κατηγορίες τής ανθρώπινης κατάστασης στον κόσμο. Εφτά χιλιάδες χρόνια πολιτισμού μαρτυρούν πως οι κατηγορίες τής άρνησης της θειότητας και της άρνησης τής αδελφοσύνης λειτουργούν με αμείωτη ένταση. Η αιμάσσουσα γη περιφέρεται πορφυρή μέσα στην αγνή λευκότητα των άστρων...

Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΕΙΝΑΙ ΕΝΝΟΙΑ ΑΣΚΗΤΙΚΗ

Από κάθε μάθημα που μας δίνει η εποχή μας, σκληρό ή έμμεσο, συμφέρει να βγάζουμε το καλλίτερο για τον προσανατολισμό μας, εξωτερικό ή εσωτερικό, δίδαγμα. Ποιο δίδαγμα βγαίνει από τη «μορφωτική επανάσταση» της Κίνας, με τα σχετικά συμφραζόμενα; Αν το βρούμε – και χρειάζεται κάποιο θάρρος για να το βρούμε – τότε θα έχουμε κατορθώσει κάτι πιο γόνιμο από την αποδοκιμασία.

Η Κίνα του Μάο δοκίμασε, όπως κάθε χώρα με ιστορική θέση εκτεθειμένη, να δώσει μιαν απάντηση στο ερώτημα των καιρών. Η απάντηση που έδωσε, είναι μονοκόμματη, συνοπτική, πρωτόγονη. Ξεπερνάει όμως την πολιτική, φτάνει στο χώρο της ιδεολογίας˙ μας ανάγκασε προχτές να αναρωτηθούμε μήπως η ελευθερία είναι μια φαντασίωση αστική, καθυστερημένη από λάθος μέσα στον κόσμο μας, και γι’ αυτό έτσι θολή, παραζαλισμένη˙ μια έννοια που προσπαθεί να περισώσει κάτι από τον εαυτό της μέσα σ’ ένα σταυροδρόμι όπου φυσάνε χίλιοι άνεμοι. Βλέπει λοιπόν όχι μόνο ν’ αναρπάζονται ένα – ένα τα εξαρτήματα της περιβολής της, αλλά και να διαλύεται η ίδια, ν’ απομένει ίσκιος. Αποκρούω το ενδεχόμενο να σταματήσω εδώ...

Ο ΑΠΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ, ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ, ΤΗΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ

Η πορεία που θα περιγράψουμε είναι ιδιαίτερα αξιοπρόσεχτη στη φιλολογία, ειδικά μάλιστα στο σύγχρονο μυθιστόρημα. Αν επιχειρήσουμε να εξετάσουμε δύο από τους μεγαλύτερους σύγχρονους Γάλλους συγγραφείς, τον Proust και τον Andre Gide θα παρατηρήσουμε ότι στα έργα τους ο άνθρωπος παρουσιάζεται διασπασμένος και τα μόνα που διατηρούνται είναι τα διανοητικά και τα εγκεφαλικά του στοιχεία. Βλέπουμε πρώτα απ’ όλα να εξαφανίζεται η καρδιά ως κεντρικό και τέλειο όργανο της ανθρώπινης ύπαρξης, ως φορέας του αισθήματος. Θρηνεί ο άνθρωπος κι είναι απελπισμένος μπροστά σ’ αυτή τη διάσπαση, αλλά αδυνατεί να την εμποδίσει. Κάπου – κάπου, αντίθετα, χαίρεται γι’ αυτόν τον αφανισμό...

Η ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΓΙΑ ΑΛΗΘΕΙΑ, ΝΙΚΗΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΤΟΥ ΓΙΑ ΔΥΝΑΜΗ

Σε μια μακρινή εποχή δεν είχε εκδηλωθεί ακόμα η εικόνα του ανθρώπου, η πραγματική του ανθρώπινη φύση. Ο άνθρωπος βρισκόταν σε μια μέση κατάσταση. Αυτό συνέβαινε στο παρελθόν. Σήμερα όμως αντιμετωπίζουμε κάτι ολότελα διαφορετικό. Κλονίζεται η εικόνα του ανθρώπου, γιατί μετά τη φανέρωσή της χτυπήθηκε από τη φθορά. Το φαινόμενο αυτό είναι δυνατό να διαπιστωθεί σ’ όλες τις σφαίρες. Ο απανθρωπισμός πέρασε σε κάθε περιοχή της ανθρώπινης δημιουργίας. Είναι φανερό ότι ο ίδιος ο άνθρωπος οδηγεί τον πολιτισμό σ’ αυτή την κατάσταση. Αυτή είναι βέβαια η αποτυχία της ανθρωπιστικής προόδου. Το πεπρωμένο του ανθρώπου είναι πολύ περίπλοκο απ’ όσο πίστευαν τον δέκατο ένατο αιώνα...

Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΣΤΩΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΥΝΙΚΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ

Η θεωρία των στωικών για τον έρωτα δίνει την εντύπωση μιας επιστροφής στον πλατωνισμό. Για τους φιλοσόφους της Στοάς, ο έρωτας, μακριά από του να είναι μια σαρκική όρεξη μόνο, είναι δεμένος με τη λατρεία της ομορφιάς, τόσο βαθιά ριζωμένης στην ελληνική ψυχή, και για τελικό προορισμό έχει, όχι τη σεξουαλική ένωση, αλλά τη φιλία των πνευμάτων.

Για τους στωικούς, η φυσική ομορφιά είναι ένας άγγελος βεβαιωμένος για την ηθική ομορφιά. Ο Χρύσιππος, στην πραγματεία του «Περί Έρωτος», βεβαιώνει πως ο «έρωτας είναι ένα μέρος της φιλίας και δεν είναι καθόλου αξιοκατάκριτος, γιατί η ομορφιά είναι το “πάθος της αρετής”». Ο στωικός Αρίστων ο Χίος έφτασε να γράψει: «Η ευγενική και ενάρετη ψυχή διαφαίνεται μέσα από τη δροσεράδα και τη χάρη ενός κορμιού, όπως μια καλοφτιαγμένη υπόδυση φανερώνει την ομορφιά του ποδιού». Ο έρωτας που τον διαγείρει η φυσική ομορφιά, θεωρημένος σαν αλάθευτο σημάδι της ηθικής ομορφιάς, «πρέπει να οδηγήσει στην αρετή από το δρόμο της φιλίας»...