ΝΑ ΜΗΝ ΑΦΗΝΕΙΣ ΤΗΝ ΕΥΤΥΧΙΑ ΝΑ ΣΟΥ ΦΕΥΓΕΙ ή ΟΤΑΝ Ο ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ ΑΡΝΗΘΗΚΕ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ ΜΙΑΣ ΓΕΩΡΓΙΑΝΗΣ

Είχα πριν από λίγες μέρες γνωρίσει τη Γεωργιανή Βαρβάρα Νικολάεβνα, κι απόψε με είχε καλέσει στο κλειστό τούτο περβόλι, γιατί με είδε βαριά στεναχωρημένο και με λυπήθηκε. Ποτέ μου δε συναπάντησα πιο όμορφη γυναίκα˙ όχι όμορφη, κάτι άλλο που δε χωράει σε λόγια – μάτια πράσινα μαυλιστικά κι επικίντυνα σα φιδιού, φωνή ανάλαφρα βραχνή, όλο υπόσχεση, άρνηση και γλύκα. Την κοίταζα, και το μυαλό μου θόλωνε, μουγκρητά προανθρώπινα ανέβαιναν από τα νεφρά μου, βαθιές μαύρες σπηλιές ανοίγουνταν μέσα μου κι έβγαιναν παμπάλαιοι τριχωτοί πρόγονοι και μούγκριζαν κοιτάζοντας τη Βαρβάρα Νικολάεβνα...

Ο ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΗΜΟ ΖΩΓΡΑΦΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΤΩΝ ΙΩΣΑΦΑΙΩΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ

Σήμερα, τη γιορτή μου την περάσαμε στο περίφημο ζωγραφικό αργαστήρι των Ιωσαφαίων. Είναι δέκα καλόγεροι ζωγράφοι˙ κάθε βδομάδα ένας κάνει τη λάτρα του σπιτιού, πλένει, μαγερεύει, κι οι άλλοι ζωγραφίζουν. Από το αργαστήρι ετούτο βγαίνουν και παν στα πέρατα της ορθοδοξίας οι καλοχτενισμένοι, καλοθρεμμένοι Χριστοί, οι όμορφες πλουσιοντυμένες Παναγίες, οι ροδομάγουλοι ευχαριστημένοι άγιοι χωρίς καμιάν αγιότητα. Χαλκομανίες. Αγαθοί καλοπροαίρετοι καλόγεροι, φιλόξενοι, φιλότιμοι, αγαπούν το καλό φαΐ, το καλό κρασί, τους μουνουχισμένους γάτους˙ ώρες μετά το δείπνο, καθούμενοι γύρα από το μεγάλο αναμμένο τζάκι, κουβεντιάζαμε˙ εμείς για τα εγκόσμια, αυτοί για τα υπερκόσμια...

ΟΙ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΕΣ ΑΝΗΣΥΧΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΑΡΟΥ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ

Δύσκολο, δύσκολο πολύ η ψυχή να ξεκκολήσει από το σώμα της τον κόσμο˙ βουνά, θάλασσες, πολιτείες, ανθρώποι – ένα χταπόδι είναι η ψυχή κι όλα τούτα απλοκαμοί της.

Έκαμε η Ιταλία κατοχή στην ψυχή μου, έκαμε κατοχή η ψυχή μου στην Ιταλία, πια δε χωρίζουμε, γίναμε ένα˙ δεν υπάρχει δύναμη πιο ιμπεριαλιστική στον κόσμο από την ψυχή του ανθρώπου˙ καταχτάει, καταχτάται, κι όλο κι η αυτοκρατορία της τής φαντάζει στενή, πλαντάει, και θέλει να κυριέψει τον κόσμο, για να μπορεί ν’ ανασάνει...

Ο ΑΙΜΑΤΟΒΑΜΜΕΝΟΣ ΘΕΟΣ ΤΩΝ ΠΡΟΣΕΥΧΩΝ

Προσευχές στο Δέλτα, προσευχές στα Υψίπεδα, προσευχές στα καταφύγια τών πεζοναυτών στο «μέτωπο», και για κάθε προσευχή υπήρχε μια αντί – προσευχή, ήταν δύσκολο να καταλάβεις ποιος είχε πλεονέκτημα. Στο Νταλάτ η μητέρα τού αυτοκράτορα σκόρπιζε ρύζι στα μαλλιά της έτσι που τα πουλιά να πετούν γύρω της  και να τρώνε όσο αυτή έλεγε τις πρωινές της προσευχές. Σε καλυμμένα με ξύλο, κλιματιζόμενα παρεκκλήσια στη Σαϊγκόν, ιερείς του ΔΣΒΒ θα πέταγαν κι από καμιά για να γλυκάνουν το μυώδη Ιησού, ευλογώντας αποθήκες πυρομαχικών και κανόνια και λέσχες αξιωματικών...

ΤΑΝΓΚΟ ΚΑΙ ΜΠΑΝΤΟΝΕΟΝ

Το τάνγκο είναι πολλά και διαφορετικά πράγματα, αλλά πάνω από όλα είναι η κατεξοχήν μουσική της πόλης – δεν έχει καμιά σχέση με το φολκλόρ, με τη μουσική της υπαίθρου. Είναι η μουσική που δημιουργήθηκε από τη μαζική, τη χειμαρρώδη μετανάστευση που παρατηρήθηκε στα τέλη του 19^ου αιώνα στο Μπουένος Άιρες. Η εμφάνιση του τάνγκο – συμπίπτει όποιες και αν είναι οι ρίζες του, που είναι αμφιλεγόμενες – με την κορύφωση της μετανάστευσης προς την Αργεντινή, με τη ζωή των εκδιδόμενων γυναικών και κατόπιν με τη βαθμιαία αποδοχή του από τα σαλόνια, αλλά διατήρησε αυτόν τον χαρακτήρα του «πληβείου» μέχρι τις δεκαετίες του ’40 και του ’50. Έχει δύο σημαντικές πλευρές: πρώτα ήταν χορευτική μουσική και κατόπιν έγινε τραγούδι. Σήμερα θα έλεγα ότι στη πόλη του Μπουένος Άιρες υπάρχουν περίπου εβδομήντα μέρη που αποκαλούνται μιλόνγκας, στα οποία χορεύουν τάνγκο. Έχω γράψει ένα ολόκληρο βιβλίο για τις μιλόνγκας...

Ο ΠΑΤΕΡΑΣ ΠΟΥ ΠΙΣΤΕΥΕ ΣΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, ΗΤΑΝ ΤΕΛΙΚΑ ΧΑΦΙΕΣ ΤΗΣ ΜΥΣΤΙΚΗΣ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ!

Σ.Σ. Πρόκειται για αληθινή ιστορία και αφορά τον Ούγγρο συγγραφέα Πέτερ Εστερχάζι

Τον Σεπτέμβριο του 1999, κι ενώ έχει «σχεδόν» έτοιμη την Ουράνια αρμονία, ο Πέτερ Εστερχάζι αποφασίζει να ζητήσει από τον φίλο του Κ. να παρέμβει στα αρχεία του Ιστορικού Ινστιτούτου και να εντοπίσει, αν υπήρχαν, στοιχεία της μυστικής αστυνομίας που να αφορούσαν τον εαυτό του. Ο Εστερχάζι δεν πίστευε ότι θα υπήρχε κάτι σημαντικό, αλλά θεωρούσε ότι, ως πολίτης μιας δημοκρατικής πλέον χώρας, είχε την υποχρέωση να ψάξει στο παρελθόν, να μάθει τι σκεφτόταν το προηγούμενο καθεστώς (σ.σ. εννοεί το κομμουνιστικό) γι’ αυτόν και την οικογένειά του. Στο βάθος του μυαλού του υπήρχε και η ελπίδα ότι, ποιο ξέρει, μπορεί όλη αυτή η ιστορία να του έδινε θέμα για το επόμενο βιβλίο του...

ΝΤΙΝΟΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ: Η ΠΟΙΗΣΗ ΣΑΝ ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ

Αγαπητοί φίλοι της Σύναξης,

Σας ευχαριστώ που μου στείλατε το ερωτηματολόγιο σας θεωρώντας με χριστιανό. Είναι αλήθεια ότι παλαιότερα δεν πίστευα ότι μπορούσα να λέγομαι χριστιανός, εφόσον «πίστις άνευ έργων νεκρά εστί». Για να μην σκανδαλίζω όμως τους φίλους με τέτοιες ακρότητες, δέχτηκα να λέω ότι κινούμαι στα περίχωρα του χριστιανισμού. Το πιο σωστό θα ήταν να παραδεχτώ ότι οι χριστιανικές εμπειρίες της νεότητός μου με στηρίζουν ακόμη και σήμερα και με ανανεώνουν πνευματικά...

ΣΙΛΒΙΑ, ΕΝΑΣ ΟΛΑΚΕΡΟΣ ΚΟΣΜΟΣ!

Η πρώτη και η τελευταία, λέει το θαυμάσιο ποίημα του Ζεράρ ντε Νερβάλ για την Άρτεμη … “Et c’ est toujours la seule – ou c’ est le seul moment …” Αν όλες οι γυναίκες που αγάπησα συνοψίζονται σε μία μόνο, η μοναδική γυναίκα που αγάπησα για πάντα συμπεριλαμβάνει όλες τις άλλες. Εκείνες είναι τα αστέρια. Η Σίλβια είναι ο ίδιος ο γαλαξίας. Ενέχει τα πάντα. Το κάλλος...

ΟΙ ΘΕΣΠΙΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΡΜΟΠΥΛΩΝ: ΤΑ «ΚΟΥΤΣΑΒΑΚΙΑ» ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Τέλος, μου έλεγαν, που λες, στην περίοδο του εμφυλίου πολέμου στο Σουφλί, ένα χωριό στον Έβρο, τι χωριό δηλαδή, κωμόπολη στα τουρκικά σύνορα, που έζησε όλα τα δεινά των μεθοριακών πόλεων, που λένε. Ναι, αυτοί οι άνθρωποι που ζούνε στο σύνορο, έχουν πάντα μια ιδιαίτερη σχέση με την ιστορία της ανθρώπινης μοίρας. Θηλυκοί και αρσενικοί είναι μάνες, είναι οι αέναοι Θεσπιείς. Ξέρεις αλήθεια, συντροφάκο, ποιοι ήταν οι Θεσπιείς; Τι λέω, που να ξέρεις, εσύ δεν πρόλαβες να διαβάσεις και ιστορία, μόλις μάθαμε γράμματα, σε σκότωσαν. Αλλά και να διάβαζες, που να τους βρεις, τους έχουν θαμμένους σε κάνα δυο αράδες. Ούτε αγάλματα ούτε τίποτα. Να σου πω, ένα από τα καλά που έκανε ο «υπαρκτός σοσιαλισμός» - ναι, έτσι τον λένε τώρα, λες και υπάρχει και ανύπαρκτος – είναι ότι απέδειξε πως η κάθε εξουσία γράφει την ιστορία για πάρτη της, όπως τη συμφέρει. Ναι, η ιστορία της Σοβιετικής Ένωσης γράφτηκε κάνα δυο τρεις φορές, ανάλογα με το μάγκα που ήταν κάθε φορά αρχηγός. Τι να πεις …

ΟΤΑΝ Η ΣΑΛΩΜΗ ΕΚΛΑΨΕ ΠΙΚΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΝ ΠΡΟΔΡΟΜΟ

Τέλος, τον Γιαννάκη (σ.σ. τον Πρόδρομο), που λες, αφού τον τσακώσανε στην έρημο, τον πήγαν στα Γεροσόλυμα, όπου αφού τον βασάνισαν καλά – καλά οι μπάτσοι της εποχής, τον έριξαν σ’ ένα βαθύ πηγάδι και κάθε τόσο πηγαίνανε από πάνω οι κόπροι και τον ρωτάγανε: Θα βάλεις μια υπογραφή, ρε μαλάκα, να τελειώνουμε, άντε γιατί μας τα ‘πρηξες, δεν έχουμε κι άλλη δουλειά νομίζεις; Με σένα θ’ ασχολιόμαστε τώρα; Σκοτώνονται στη δουλειά, βλέπεις, οι καργιόληδες, και ο Γιαννάκης τους φώναζε από τον πάτο του πηγαδιού, χέστε με, ρε μαλάκες – και άγιος να είσαι, δεν μπορείς να μη βρίσεις σε τέτοιες περιπτώσεις – και άντε πνιγείτε μέσα στα σκατά σας που νομίζετε ζωή, διότι, βρε μαλάκες, ο άνθρωπος μπορεί να ζήσει ευτυχισμένος μόνο σε σχέση ελευθερίας και ευτυχίας με τους συνανθρώπους του, σε συναισθηματική αρμονία με τον εαυτό του, αλλιώς γίνεται σκατό ανθρώπινο, το πιο άχρηστο και επικίνδυνο πράγμα δηλαδή, διότι και το σκατό των ζώων ακόμα είναι ευλογία θεού για τα λουλούδια και τα φυτά. Μόνο ο άνθρωπος, που τρώει και καταστρέφει τα πάντα, παράγει άχρηστα κι επικίνδυνα πράγματα, και για τη φύση και για τη ζωή. Άντε στο καλό λοιπόν, διότι είμαι και χριστιανός ο φουκαράς και κολάζομαι …

Η ΠΑΓΙΔΑ ΤΗΣ ΙΔΕΟΛΗΨΙΑΣ

Και θέλω εδώ να παρεμβάλω μια προσωπική απολογία: κάθομαι και γράφω αυτό το βιβλίο δίχως να πιστεύω πως θα «φωτίσω» κανέναν ή θα «παιδαγωγήσω» τις καινούργιες γενιές. Θέλω μόνο να αφήσω πίσω μου έστω μιαν ελάχιστη και ισχνή μαρτυρία για τον απάνθρωπο ρόλο που παίζει στη ζωή μας – θρησκευτική, πολιτική ή όποια άλλη. Να δείξω – αν μπορέσω – μέσα από τη δική μου ζωή και εμπειρία, το πώς και η πιο αγνή, ανυστερόβουλη «αφιέρωση» σε υψηλά ιδανικά μπορεί να είναι μόνο μια ιδεοληψία που χρησιμεύει σαν στέγαστρο του ασυνείδητου εγωκεντρισμού...

ΟΙ ΑΓΙΟΙ ΤΑ ΦΙΛΑΡΑΚΙΑ ΜΑΣ ΚΑΙ Η ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΜΑΝΑ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΜΑΣ

Λέω, σ’ αυτό τον τόπο όλα τα πράγματα που πάραξε ο άνθρωπος έχουν μιαν αλαφράδα, μια οικειότητα, στοργή και αγάπη για τη ζωή, άλλο πράμα. Ακόμα κι ο χριστιανισμός, που σε άλλους τόπους, όταν έγινε εξουσία, πέρασε από φωτιά και σίδερο όσους είχαν επιφυλάξεις ή σκάλιζαν τα πράγματα πέρα από «τας γραφάς», ή δεν παπαγάλιζαν σωστά όσα διακήρυχνε ο κάθε πάπας ή αρχιεπίσκοπος, όπως και η καθοδήγησή μας, άλλωστε – βλέπεις, το νταβατζιλίκι είναι η μοίρα όλων των εξουσιών – εδώ, σε τούτον τον τόπο, παρέμεινε βασικά ανθρώπινος. Οι άγιοί μας είναι, να πούμε, κάτι ανάμεσα σε φιλαράκια, κουμπάρους και πολιτευτές, τους ζητάμε ρουσφέτια, εκδουλεύσεις, κι άμα δε μας κάνουνε τη χάρη, τους γαμούμε το κέρατο, που λένε...

Οργάνωση «Ζωή», η Οργάνωση των «Καθαρών»

Τώρα πια ξέραμε τι ζητάμε, τι δίψαγε ανεπίγνωστα η ψυχή μας τόσα χρόνια. Βλέπαμε καθαρά ότι το λάθος στη «Ζωή» και σε όλη τη «κίνηση» δεν περιοριζόταν στον συντηρητισμό, τη μικρονοϊκή εμμονή στην ηθικολογία. Το λάθος ήταν ασύγκριτα πιο βαρύ, μύριζε αίρεση, γι’ αυτό και στραπατσάριζε τη ζωή. Ζούσαμε και κηρύτταμε μια θρησκευτικότητα ατομική, μιαν ατομική σωτηρία που κερδιζόταν με την ατομική αρετή, την ατομική ηθική προσπάθεια, τις ατομικές προσευχές, την ατομική εφαρμογή διδαγμάτων της Βίβλου, την ατομική αυτοεξέταση και καθημερινή βαθμολογία των σφαλμάτων μας, την ατομική «κάθαρση» και «ανακούφιση» με την εξομολόγηση των ίδιων πάντα αμαρτιών μας, την ατομική επιβράβευση με τη θεία Κοινωνία. Δεν είχαμε ποτέ υποψιαστεί ότι όλο το μυστικό της ζωής που επαγγέλλεται η Εκκλησία είναι να αρνηθούμε την ατομικότητα για να υπάρξουμε εκκλησιαστικά, να γίνει η ζωή μας σχέση, κοινωνία και έρωτας. Ότι η σωτηρία της ζωής είναι η ένταξή της σε αυτή την ερωτική παραφορά των σχέσεων, που αναδείχνει την Εκκλησία εικόνα του τριαδικού Πρωτοτύπου της ζωής...

ΟΤΑΝ ΤΑ ΟΡΙΑ ΜΕΤΑΞΥ ΕΝΑΡΕΤΟΥ ΚΑΙ ΑΜΑΡΤΩΛΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΜΠΕΡΔΕΥΟΝΤΑΙ!

Η θητεία στο στρατό ήταν μια ευεργετική απομάκρυνση, έστω και σύντομη, από τον κόσμο της Αδελφότητας. Ήταν και ταλαιπωρία – σκληρή εκείνα τα χρόνια: καψόνια παράλογα και εξουθενωτικά, χυδαιότητα στη συμπεριφορά, μοναξιά και ανεστιότητα. Έκανα δύο μήνες νεοσύλλεκτος στη Σύρα, τέσσερις μήνες σε τάγμα, κοντά στα σερβικά σύνορα, και τους υπόλοιπους έξι μήνες στην Αθήνα, στη «θρησκευτική υπηρεσία» της Α.Σ.Δ.Α.Ν.

Οσοδήποτε οδυνηρή, ήταν για μένα η πρώτη μου πραγματική επαφή με τον κόσμο, έξω από τα στεγανά της «κινήσεως». Κι έπεφτα από έκπληξη σε έκπληξη, καθώς τα σχήματα με τα οποία είχα μάθει να κρίνω τη ζωή και τους ανθρώπους τα έβλεπα να αποδείχνονται λαθεμένα και ψεύτικα. Ο μανιχαϊσμός μου ξεχώριζε τους ανθρώπους σε καλούς και κακούς, σε ενάρετους και αμαρτωλούς, όμως στην καθημερινή ζωή του στρατού τα όρια της διάκρισης μπερδεύονταν: Ο επιλοχίας, που βλαστήμαγε τα ιερά και τα όσια σε κάθε δεύτερη φράση, ήταν ο πρώτος που θα μοιραζόταν την καραβάνα του με τον διπλανό του στρατιώτη όταν δεν έφτανε το φαγητό. Ο συνάδελφος, που σε κάθε έξοδο έτρεχε σαν λυσσασμένος στο μπορντέλο, έσπευδε να πάρει τη χειρότερη βάρδια στη σκοπιά για να σε αφήσει να κοιμηθείς δίχως διακοπές. Κι ο άξεστος λοχαγός που σε έλιωνε σε ατομική καψόνι ερχόταν μετά να σου εξομολογηθεί ταπεινά: «Σε ζηλεύω, μωρέ, γιατί ξέρεις γράμματα»...