2 0 2 3 - Πρωτοχρονιάτικα αλλά Αγιοβασιλιάτικα «έτη πολλά και ευλογημένα»

του Αρχιμ. Γρηγορίου Κωνσταντίνου

Διδάκτορος   Θεολογίας

 

Η αρχή του κάθε νέου έτους είναι μια ευκαιρία να προβληματιστούμε για πολλά, αλλά και ειδικότερα για τη ροή του χρόνου, ένα δώρο που έχουμε στην ζωή μας, όπως σημειώνει και ο εορτάζων Μ. Βασίλειος « ... Ὡς γάρ ἡ ἀρχή τῆς ὁδοῦ οὕπω ὁδός ...., οὔτω καί ἡ τοῦ χρόνου ἀρχή οὔπω χρόνος» (Εἰς την Ἑξαήμερον, PG29, στ. 16CD-17A).

Τα διάφορα εκκλησιαστικά “γκέτο”

Ζούμε σε μια κοινωνία που κατ’ εξοχήν διαχωρίζει τους ανθρώπους σε διάφορα γκέτο. Υπάρχουν διάφορα γκέτο πολιτικά, πολιτιστικά, θρησκευτικά, που είναι όλα απόλυτα στεγανά κι εμείς όλοι είμαστε ενταγμένοι σε κάποιο απ’ αυτά. Κάθε γκέτο έχει την κουλτούρα του, την ιδεολογία του και τα δόγματά του, που είναι απόλυτα και άκαμπτα...

Γιατί μιλάμε για πατρότητα του Θεού και όχι για μητρότητα; Γιατί στην απεικόνιση του Παντοκράτορα – Χριστού δεν μπορούμε να βάλουμε μια αγία γυναίκα;

Ερώτηση: Γιατί μιλάμε για πατρότητα; Δεν θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για μητρότητα;

Μίλα για μητρότητα αν θέλεις, το ίδιο κάνει. Ο Θεός είναι άφυλος, δεν έχει φύλο. Αν βλέπετε κάποιο παραλογισμό στο να αποκαλούμε τον Θεό Πατέρα, επειδή φοβάστε ότι αποδίδουμε αρσενικό φύλο στον Θεό, επιτρέψτε μου να πω ότι το ίδιο παράλογο είναι να λέμε πως ο Θεός είναι φως και να μην λέμε ότι ο Θεός είναι σκοτάδι...

Ο υπερβολικός ζήλος για τα πνευματικά πράγματα, πολλές φορές βλάπτει

Ανέβηκε κάποτε στο Σινά ένας μοναχός από μακρινή σκήτη και φιλοξενήθηκε στο ησυχαστήριο του Αββά Σιλουανού. Βλέποντας τους υποτακτικούς του να εργάζωνται εντατικά, είπε στον Γέροντα κάπως υπεροπτικά:

- Μη εργάζεσθε την απολλυμένην βρώσιν. «Μαρία γαρ την αγαθήν μερίδα εξελέξατο» Λουκάς 10:42.

- Ο Αββάς Σιλουανός δεν του έδωσε απόκρισι. Πρόσταξε τον μαθητή του Ζαχαρία να οδηγήση τον ξένο σ’ ένα αδειανό κελλί και να του δώση ένα βιβλίο να διαβάση...

Το τσοπανόπουλο και ο Αββάς Μακάριος

Όταν ήμουν νεώτερος, διηγείτο στους αδελφούς ο Αββάς Μακάριος, έπεσα κάποτε σε ακηδία. Βγήκα λοιπόν από την καλύβα μου και περιπλανώμουν άσκοπα στην έρημο, για να διασκεδάσω τη θλίψι μου. Επιθυμούσα να βρω κάποιον άνθρωπο να μου ειπή δύο λόγια ωφέλιμα. Ξαφνικά είδα μπροστά μου ένα μικρό τσοπανόπουλο, που έβοσκε πιο κάτω τις αγελάδες του. Μου ήλθε τότε στο λογισμό να το ρωτήσω:

Η Εκκλησία παύει να είναι Εκκλησία, όταν δεν προσεύχεται και για τους κακούς

Ένα χαρακτηριστικό των κληρικών και λαϊκών που έχουν, έστω ανεπίγνωστα, δεχθεί τη κοσμική σωτηριολογία και που επιχειρούν να εισάγουν κοσμικούς τρόπους στην εκκλησιαστική ζωή, είναι ότι προσπαθούν να φέρουν σ’ αυτήν γλωσσικές προκαταλήψεις της ιδεολογίας, της οποίας έχουν αποδεχθεί τη σωτηριολογία. Χωρίς ίσως να το υποπτεύονται, προσπαθούν να αντικαταστήσουν την εκκλησιαστική γλώσσα, που είναι μια γλώσσα επιλεγμένη για να συμβάλλει στη δημιουργία του κλίματος της βασιλείας του Θεού, με την ξύλινη γλώσσα της ιδεολογίας, που συνθηματοποιεί τις λέξεις και από μέσα κοινωνίας τις μετατρέπει σε μέσα προπαγάνδας...

Σχέδιον δυτικοποιήσεως τής Ορθοδοξίας

Το μεγαλύτερον εμπόδιον εις το σχέδιον δυτικοποιήσεως τής Ορθοδοξίας υπήρξεν ο μοναχισμός. Εις αυτόν διεσώζετο η βιβλική παράδοσις των προφητών και των Αποστόλων, οίτινες απετέλουν την καρδίαν της πατερικής παραδόσεως...

Ψυχογραφία του πιστού μέσα από την ποίηση των Ψαλμών

Οι «Ψαλμοί» είναι ένα από τα θεόπνευστα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης και ανήκει στα έργα της θρησκευτικής ποίησης του Ισραήλ, όπως και άλλα προφητικά βιβλία, ο «Ιώβ», οι «Παροιμίες», ο «Εκκλησιαστής», το «Άσμα ασμάτων», η «Σοφία Σολομώντος» και η «Σοφία Σειράχ». Αποτελεί συλλογή 150 λυρικών ποιητικών δημιουργημάτων υψηλής τέχνης του λόγου (συνολικά 2.510 στίχοι), «προϊόν ποικίλων καλάμων, περιστάσεων και εποχών» (Κων. Καλλίνικος)...

Η ΣΑΡΚΩΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΡΜΙ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

Τέσσερεις αιώνες αγωνίστηκε η Εκκλησία να σώσει την αλήθεια τής σάρκωσης του Θεού από την αλλοίωσή της σε διανοητικό σχήμα και αξιωματική «αρχή». Οι «χριστολογικές», όπως τις λέμε, αιρέσεις απειλούσαν την εμπειρική αμεσότητα με την οποία βιώνει η Εκκλησία το γεγονός της ένωσης του Θεού με τον άνθρωπο. Ο Χριστός των αιρέσεων ήταν ένα ηθικό υπόδειγμα τέλειου ανθρώπου ή μια αφηρημένη ιδέα άσαρκου Θεού...

Ο ΟΣΙΟΣ ΠΑΪΣΙΟΣ ΕΚΑΝΕ ΘΑΥΜΑΤΑ, ΑΛΛΑ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΘΑΥΜΑΤΟΠΟΙΟΣ!

Ο όσιος Παΐσιος έκανε, αλλά και εξακολουθεί μετά την κοίμησή του να κάνει πολλά θαύματα. Δεν ήταν όμως θαυματοποιός. Ήταν άνθρωπος του Θεού, αληθινός Χριστιανός. Ήταν άνθρωπος της αγάπης και της θυσίας˙ άνθρωπος που πρόσφερε κυριολεκτικά ολόκληρο τον εαυτό του και ολόκληρη τη ζωή του στο Θεό και στην εικόνα Του, τον άνθρωπο. Ήταν ο αθλητής του Χριστού, ο υπηρέτης του ανθρώπου, ο ασκητής του ορθόδοξου μοναχισμού...

ΖΗΛΕΥΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΑΛΑΖΟΝΕΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΤΥΧΙΑ ΤΩΝ ΑΣΕΒΩΝ!

Πολύ κοντά στον προηγούμενο ψαλμό είναι και αυτός εδώ, ο Ψαλμός 72. Ενώ στον προηγούμενο μίλησε απορριπτικά για την αλαζονεία των ανθρώπων, για την περιφρόνηση του Θεού από μέρους των, εδώ οι άνθρωποι αυτοί γίνονται πρόξενοι ζηλοφθονίας:

Ότι εζήλωσα επί τοις ανόμοις ειρήνην

αμαρτωλών θεωρών

ότι ουκ έστιν ανάνευσις εν τω θανάτω αυτών

και στερέωμα εν τη μάστιγι αυτών.

Γιατί, λέει, ζήλεψα τους αλαζόνες θωρώντας την ευτυχία των ασεβών. Αυτοί δεν δοκιμάζουν λύπες! Και το σώμα τους είναι όλο υγεία και ευεξία...

ΣΥΝΔΕΣΗ ΤΟΥ ΔΟΓΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗΝ ΗΘΙΚΗ – ΑΣΚΗΤΙΚΗ

Υπάρχει μια θαυμάσια σχέση μεταξύ δόγματος και ηθικής. Η θεολογία και το δόγμα δεν μπορεί ποτέ να χωρισθούν από την ηθική της Εκκλησίας, που είναι ασκητική.

«Το παράδοξο είναι ότι στην πράξη οι σημερινοί Ορθόδοξοι έχουν χωρίσει την δογματική από την ηθική και έχουμε πάρα πολύ ασχοληθή με την ηθικολογία κλπ. Υπάρχει μια τάση ν’ ασχολούνται οι μεν με την ηθική και οι άλλοι με την δογματική. Και τα χωρίζουν σαφώς αυτά τα θέματα.

Η Εκκλησία είναι άσπιλος (αγνή), αλλά τα μέλη της είναι αμαρτωλά

Η Εκκλησία είναι η νύφη του Χριστού που εκείνος την έλουσε με νερό καθάρσεως και την έκανε δική του «μη έχουσαν σπίλον ή ρυτίδα ή τι των τοιούτων» (Εφ. 5,27). Αλλά η Εκκλησία είναι επίσης μια ομάδα αμαρτωλών, συγχυσμένων και αγωνιώντων ανθρώπων που πειράζονται διαρκώς από τις δυνάμεις της απληστίας και της ιδιοτέλειας και ευρίσκονται μπλεγμένοι σε αντιζηλίες και ανταγωνισμούς. Η Εκκλησία δεν είναι μία κοινωνία καθαρών. Γι’ αυτό συχνά μέσα στην Εκκλησία πληγωνόμεθα και πληγώνουμε, γιατί η αγάπη μας αμαυρώνεται από τον εγωκεντρισμό μας...

Η ΥΠΟΜΟΝΗ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑΣ ΤΟΥ ΚΑΚΟΥ

Αν δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τίποτε για το ασύλληπτο της ταπεινώσεως, μπορούμε να μάθουμε πολλά για την «υπομονή» στις ταπεινώσεις. Αυτό που εμείς επιζητούμε στην εγκράτεια, εσείς θα το βρείτε στην υπομονή μπροστά στα αναπόφευκτα σκαμπανεβάσματα, πείτε τα τραγωδίες, της ύπαρξης, λένε οι μοναχοί σ’ εκείνους που μένουν στον κόσμο. Πράγματι, η υπομονή είναι ένας εσωτερικευμένος μοναχισμός...

Ο ΣΚΛΗΡΟΣ ΑΓΩΝΑΣ ΕΝΟΣ ΑΣΚΗΤΗ. ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΓΕΡΟΝΤΙΚΟ»

Από τον Ελενουπόλεως Παλλάδιο μαθαίνουμε πολλά για τους σκληρούς αγώνας και την υπεράνθρωπο υπομονή των Ασκητών κι’ Ερημιτών της εποχής του. Οι διηγήσεις του είναι ζωντανές, γιατί είδε με τα μάτια του και συνωμίλησε με όλους αυτούς τους Αγίους άνδρας, όταν περιώδευε τα Μοναστήρια και τα ησυχαστήρια της Παλαιστίνης και της Αφρικής...

ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗ ΓΝΩΣΗ – ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΓΝΩΣΗ

Υπάρχει ένα δίλημμα το οποίο γνωρίζουν, νομίζω, όλοι οι προτεστάντες και το οποίο είναι ενδεικτικό αυτής της αντίληψης. Πόσα κηρύγματα, πιστεύετε, έχουν γίνει πάνω στο θέμα «εγκεφαλική γνώση – καρδιακή γνώση»; Εν τέλει, κανένα ερώτημα δεν είναι σημαντικότερο στη ζωή του συνειδητού προτεστάντη από το εξής: «Πως μπορεί η θεολογική εγκεφαλική γνώση να γίνει καρδιακή αγάπη για τον Θεό;»...

ΕΙΝΑΙ Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΤΙ ΤΟ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟ, ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΙΣ ΑΛΛΕΣ ΘΡΗΣΚΕΙΕΣ;

Κατ’ αρχήν πρέπει να αναφέρουμε ότι το θέμα θεωρείται «θεολογούμενον», δηλ. πρόβλημα πάνω στο οποίο εκφέρονται κατά εποχές διάφορες απόψεις, αλλά δεν έχει αποκρυσταλλωθεί μια συγκεκριμένη επίσημη τοποθέτηση.

Τα ερωτήματα που μέσα στο πέρασμα των αιώνων έχουν απασχολήσει τους χριστιανούς είναι:

α. Τι είναι η θρησκεία σε σχέση με την Εκκλησία και γενικότερα σε σχέση με τον Χριστιανισμό;

β. Πρέπει ο Χριστιανισμός να διατηρεί την απολυτότητά του απέναντι στις άλλες θρησκείες;

γ. Σε τι θα διέφερε ο Χριστιανισμός από τις άλλες θρησκείες;...

Η ΜΟΡΦΗ ΚΑΙ Η ΔΙΑΠΛΑΣΗ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

Η μέντοι διάπλασις της μορφής του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, ως εξ αρχαίων παρειλήφαμεν, τοιάδε τις, ως εν τύπω περιλαβείν, ην. Ωραίος μην ην την όψιν σφόδρα˙ την γε μην ηλικίαν, είτουν αναδρομήν του σώματος, επτά σπιθαμών ην τελείων, επίξανθον έχων την τρίχα και ου πάνυ δασείαν, μάλλον μεν ουν και προς το ούλον μετρίως πως αποκλίνουσαν...

ΤΑ ΜΟΝΑΧΙΚΑ ΚΟΙΝΟΒΙΑ, ΠΡΟΤΥΠΑ ΤΩΝ ΕΝΟΡΙΩΝ

Τον κοινοβιακό τρόπο ζωής, που εγκαινίασε ο Κύριος με τους μαθητές Του και εφήρμοσε η αποστολική Εκκλησία, συνεχίζουν σήμερα τα ορθόδοξα κοινόβια.

Κοινόβιο και ενορία έχουν πολλά κοινά σημεία. Κέντρο αμφοτέρων είναι το θυσιαστήριο του ναού. Πηγή της ενότητος των μελών ο θυσιαζόμενος και προσφερόμενος Χριστός. “Το συναγαγόν τους μοναχούς όνομα (είναι) το όνομα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού” κατά τον Μ. Βασίλειον (όροι κατά πλ. λστ΄ , P.G. 31,100).

Χειραγωγός στην εν Χριστώ ενότητα των προσώπων ο Ποιμήν (ο Ηγούμενος στη Μονή, ο Εφημέριος στην Ενορία)...

ΣΧΟΛΙΟ ΣΤΗΝ ΠΙΣΤΗ

Σε ορισμένη εκκλησία της Αθήνας και στην οικεία θέση του εικονοστασίου, η εικόνα του Χριστού μου προξενούσε από παλιά ξεχωριστή εντύπωση. Δεν πρόκειται για εικόνα ιδιαίτερα μεγάλων αξιώσεων, έργο εξαιρετικής τέχνης από εκείνα με τα άσαρκα διαχρονικά πρόσωπα που μας καθηλώνουν στη θέση του ισόβιου θεατή και λάτρη της βυζαντινής αγιογραφίας. Το πρόσωπο του Χριστού στην εν λόγω εικόνα, μολονότι καλοπλασμένο και επιμελημένο, έχει κάτι το συμβατικό και ιδίως το εγκόσμιο, καθόλου ωστόσο προσβλητικό, όπως συχνά τα πρόσωπα του Χριστού στις δυτικές ή δυτικότροπες παραστάσεις...